Gmina Orla - szczegółowe informacje

Gmina Orla

Charakterystyka gminy

Gmina Orla leży we wschodniej części powiatu bielskiego, na skraju Puszczy Białowieskiej, na obszarze "Zielonych Płuc Polski". Przez gminę biegną szlaki komunikacyjne, droga krajowa do granicy państwa w Połowcach, droga wojewódzka do Białowieży oraz liczne drogi powiatowe i gminne. Przez region przepływają dwie rzeki Orlanka i Biała. Wbrew obiegowym opiniom o Orli jako o biednej gminie, są tutaj także skarby. Pierwszym z nich jest woda, która - jak wynika z badań prowadzonych przez specjalistów - jest najlepsza w województwie i doskonale nadaje się do wyrobu napojów, wód mineralnych oraz do przetwórstwa rolno-spożywczego. Drugim bogactem gminy są złoża gliny wysokiej jakości, znakomicie nadającej się do produkcji materiałów budowlanych. Ponad 60-hektarowe pokłady tego surowca zapewniają potencjalnym inwestorom opłacalność inwestycji.

Historia

Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z lat 1525 i 1529. W dokumentach z tego okresu wspomniano o fundacji cerkwi i istniejącym już dworze marszałka hospodarskiego Michała Bohusza Bohowitynowicza. Po jego śmierci wraz z ręką córki Hanny dobra przeszły w posiadanie Stanisława Tęczyńskiego, starosty bełżskiego, a późniejszego wojewody krakowskiego. Z kolei w 1558 r. córka Tęczyńskich - Katarzyna wniosła te dobra księciu słuckiemu Jerzemu Olelkowiczowi. W 1585 r. w posiadanie Orli weszli Radziwiłłowie. W 1634 roku osada otrzymała pierwszy przywilej miejski. W późniejszych latach był on odnawiany i poszerzany. Orla wraz z przywilejami otrzymała herb Radziwiłłów. W trakcie potopu szwedzkiego ziemie orlańskie przeszły w ręce Bogusława Radziwiłła, później trafiały w zastaw kolejno do Benedykta Pawła Sapiehy, Jakuba Henryka Fleminga i Józefa Sapiehy. W trakcie wojny północnej dobra poważnie ucierpiały na skutek najazdów podkanclerzego litewskiego Stanisława Szczuki.
Sprowadzeni prawdopodobnie już przez Radziwiłłów Żydzi zdominowali osadę w XVIII wieku. Ich hegemonia była widoczna zarówno pod względem gospodarczym, jak i narodowościowo-wyznaniowym. To tutaj w 1654 r. przy ul. Narewskiej mieszkali pierwsi w ziemi bielskiej znani z imienia cyrulicy Jakub i Symcha i pierwszy introligator - Efraim. W 1655r. mieszkało tu 540 Żydów. Na 261 domów, 90 było żydowskich. Dzierżawili karczmy, mieli własne browary i słodownie. Na początku XIX wieku 70% mieszkańców stanowiła ludność pochodzenia żydowskiego. Ich supremacja była widoczna do 1942 roku, kiedy to Niemcy zgładzili wszystkich Żydów z tego terenu w Treblince.
W XVIII wieku dobra należały do rodu Branickich. W 1808 roku przeszły ponownie w ręce dawnych właścicieli czyli Radziwiłłów. Taki stan nie trwał długo, bowiem kilkadziesiąt lat później przejął je były administrator tych ziem Wittgenstein. W 1852r. car Mikołaj I potwierdził status miejski Orli i zaliczył ją do tzw. miasteczek nadetatowych. W latach 1861-1915 miejscowość była ośrodkiem gminnym. W latach 1895-1896 przez ziemie orlańskie biegła linia kolejowa Bielsk-Białowieża. W czasie I wojny światowej wielu mieszkańców Orli i okolic uciekła w głąb Rosji przed wojskami niemieckimi. Po wojnie nie wszyscy jednak zdołali powrócić.
W 1921r. Orla utraciła prawo miejskie i uzyskała status osady. W okresie międzywojennym największym zakładem była żydowska kaflarnia Wajnsztajnów. W 1938r. w wielki pożar strawił ponad 550 budynków w osadzie.

Gospodarka

Gmina ma typowo rolniczy charakter. Posiada zróżnicowane jakościowo gleby. Dominują na tym obszarze gospodarstwa indywidualne. Kilka z nich specjalizuje się w produkcji mleka i produkcji roślinnej. Jest również kilka gospodarstw wytwarzających żywność ekologiczną.
W gminie funkcjonuje 169 podmiotów gospodarczych, z czego 9 należy do publicznego sektora własności, reszta znajduje się w rękach prywatnych. Władze gminy chcą zachęcić inwestorów różnego rodzaju ulgami, najczystszymi w województwie wodami, które można wykorzystywać do produkcji wód mineralnych, napojów oraz na potrzeby przemysłu rolno - spożywczego oraz pokładami wysokogatunkowej gliny.

Atrakcje przyrodnicze

Bliskość Białowieskiego Parku Narodowego.
Dwie rzeki: Orlanka i Biała oraz ich mokradła

Zabytki

Orla

Cerkiew pw. Św. Michała Archanioła z 1797r.,
Cmentarz prawosławny z cerkwią cmentarną pw. Św. Św. Cyryla i Metodego z ok. 1870r. z częściowo zachowaną polichromią,
synagoga z XVII w. i szczątki cmentarza żydowskiego.

Szczyty Dzięciołowo

Cerkiew pw. Ścięcia Głowy św. Jana Chrzciciela z 1785r. fundacji Jana Węgierskiego. Wewnątrz cerkwi obrazy autorstwa malarza nadwornego Jana Klemensa Branickiego - Jana Mirysa.;
kamienna figura św. Jana Nepomucena z 1758r., pierwotnie przeznaczona dla otoczenia pałacu Branickich w Białymstoku.

Szczyty Nowodwory

Drewniany dwór z I połowy XIX w.
Spichlerz z II połowy XIX w.

Wólka Wygonowska

cerkiew pw. Św. Michała z I połowy XX w.

Jeżeli pragniesz skorzystać z danych umieszczonych na E-podlasie.pl w swoim serwisie obowiązkowo umieść np. pod tekstem adres źródła tzn.:
region.e-podlasie.pl lub www.e-podlasie.pl jako DZIAŁAJĄCY LINK.
Dziękujemy.